Overprikkeling & meltdowns:
Moeite met het plaatsen en reguleren van emoties, en hoe overprikkeling bij Tony tot meltdowns kan leiden. Wij delen eerlijk onze ervaringen hiermee. Wat we geprobeerd hebben, wat soms een beetje hielp, wat niet werkte en waar we nog steeds mee bezig zijn.
Het gaat met vallen en opstaan. We zijn nog volop in ontdekking.
Tony's strijd met de wereld
Tony heeft veel moeite met het herkennen, plaatsen en reguleren van zijn emoties. Omdat hij nog grotendeels non-verbaal is, kan hij niet goed aangeven wat hij voelt. Emoties komen bij hem vaak direct in zijn lichaam terecht. Dit uit zich in schreeuwen, trillen, in elkaar kruipen, opgepakt willen worden of juist extreem onrustig en chaotisch gedrag.
Sensorische overprikkeling – zoals de deurbel, wachten bij stoplichten, de tondeuse, visite krijgen of op visite gaan – kan bij hem leiden tot heftige reacties. Visite krijgen of zelf op visite gaan is tot op heden eigenlijk onmogelijk. Ook in dezelfde ruimte zijn met zijn broertje is vaak te veel door het constante geluid. Soms wordt hij bleek, krijgt hij buikpijn of zakt zijn energie helemaal weg. Vooral in nieuwe situaties, bij drukte of onverwachte veranderingen kan het snel escaleren.
Een meltdown voelt voor hem (en voor ons) als een explosie waar hij zelf geen controle over heeft. Dit gebeurt vaak meerdere keren per dag. Opvallend is dat het vooral voorkomt bij het wakker worden in de ochtend, na het middagdutje en aan het eind van de middag rond 16.00 uur.
Hij lijkt soms ook niet goed te weten wat hij voelt: hij kan boos, verdrietig of overprikkeld zijn, maar dit op dezelfde manier uiten. Dit maakt het voor ons als ouders soms lastig om te begrijpen wat hij nodig heeft.
Wat bij ons helpt
Wat voor Tony het beste werkt, is voorkomen in plaats van achteraf herstellen. We kiezen bewust voor rustige en voorspelbare situaties en letten goed op vroege signalen (rode oren, meer knijpen, stiller worden of juist extreem druk doen). Op dat moment nemen we hem zo snel mogelijk uit de prikkelende omgeving.
- Meerdere keren per dag gaan we met hem naar zijn kamer, waar het rustig is. Daar kan hij tot rust komen met zijn drinken, een filmpje kijken of iets alleen doen zonder geluid.
- Ook gaan we meerdere keren per dag met hem op pad met de fiets of de auto. Dat ervaart hij als prettig.
- Vanaf jongs af aan heeft Tony rust gevonden in bad. Dat levert hem veel plezier en rust op.
- Soms pakt hij je hand om aan te tonen waar hij naartoe wil. Zo wordt duidelijk wat hij nodig heeft, ook al kan hij het nog niet zeggen.
We zien steeds meer dat hij over sommige dingen gewoon geen invloed heeft in zijn hoofd. Daarom proberen we mee te gaan in zijn golflengte. De theorie “hij zal het wel leren” loopt bij hem anders dan bij de meeste kinderen, waarbij je in gesprek kunt gaan over waarom iets wel of niet kan.
Wat de situatie kan verergeren
Wat absoluut niet werkt bij Tony, is hem dwingen om in een overprikkelde situatie te blijven “om te wennen”. Dit zorgt er alleen maar voor dat de meltdown heviger en langer duurt. Ook praten tijdens een meltdown helpt niet; hij is op dat moment niet in staat om te luisteren of te begrijpen.
Drukke uitjes, winkels, visite of groepssituaties (zoals de peuterspeelzaal) zijn vaak te veel, ook al lijkt het van tevoren nog wel te gaan. Achteraf betalen we daar meestal een hoge prijs voor in de vorm van meltdowns, buikklachten, slecht slapen en dagenlang verminderde energie. Forceren of “even doorzetten” werkt bij hem averechts.
We hebben dit meerdere keren hard ervaren. Twee pogingen op de peuterspeelzaal leidden tot extreme stress, lichamelijke klachten en zelfs flauwvallen. Ook gewoon op visite gaan of een drukke verjaardag zorgt er vaak voor dat hij volledig overbelast raakt. Zelfs de aanwezigheid van zijn jongere broertje in dezelfde ruimte kan al te veel zijn als hij al vol zit.
Een meltdown is een signaal, geen fout. Het is geen ongehoorzaamheid, maar een duidelijk teken dat de omgeving te veel van hem vraagt. We hebben geleerd dat forceren en “laten wennen” meestal averechts werkt. Rust, voorspelbaarheid en het durven vermijden van overbelastende situaties hebben ons veel meer gebracht dan alle pogingen om hem aan de wereld aan te passen.