Op Instagram kwam een post voorbij die bleef hangen. Op de foto stond een kind op de grond. Daaroverheen stond een lange lijst met mogelijke oorzaken van autisme: candida, ontstekingen, zware metalen, Lyme, PANS, parasieten, histamine, schimmels, bacteriën en nog veel meer.
De boodschap was ongeveer: autisme zit niet alleen in het hoofd. Als je het lichaam goed behandelt, kan een kind dat niet praat misschien wel gaan praten. Wij bleven erover nadenken. Wij lazen het omdat de buik van Tony ons al drie jaar bezighoudt. Niet omdat een lijst op een foto een uitslag is. Hieronder per punt wat het onderzoek werkelijk laat zien.
Autisme is voor het grootste deel erfelijk. Een heranalyse van Zweedse familiedata in JAMA zet de heritability op 83 procent. Oudere tweelingstudies zaten rond de 90. Gedeelde omgeving verklaart weinig. Honderden genen doen mee, meestal elk een klein beetje. Omgeving bestaat. Die verklaart het beeld bij de meeste kinderen niet, en een protocol dat het wegneemt is niet aangetoond.
Darmbacteriën en bacteriële overgroei
Hier staat het meeste onderzoek. Een meta-analyse tot februari 2024, 28 studies, 1.256 kinderen met autisme en 1.042 zonder, vond geen duidelijk verschil op stam-niveau. Wel verschuivingen in geslachten: meer Clostridium, Dorea en Collinsella, minder Bifidobacterium. Een Nature Neuroscience-analyse van tien microbioomsets vond een patroon langs de darm-brein-as, gekoppeld aan dieet, aminozuren en sommige cytokines. Dat patroon verdween in studies die broers en zussen als controle gebruikten. De auteurs zeggen zelf: associatie, geen bewijs dat de darm het autisme veroorzaakt.
Een review uit 2025, 64 studies, vond geen hard verschil in diversiteit binnen één darm, wel een andere samenstelling tussen groepen, met meer ontstekingsgerelateerde geslachten. Ook daar: samenhang, geen oorzaak.
Kinderen met autisme eten anders. Kieskeurigheid verandert de darmflora. Een andere flora kan dus het gevolg zijn van het bord, niet de bron van het autisme.
Ontsteking in de darm
Buikpijn en diarree komen vaker voor bij autisme. Dat is geen discussie. Of de darm ontstoken is, wel. Een meta-analyse van calprotectine, 9 studies, 508 kinderen met autisme, en van lactoferrine vond geen verschil met controles op groepsniveau. Een subgroep met ernstige buikklachten had mogelijk hogere waarden. “Massale ontsteking” als standaard bij autisme staat niet in die cijfers.
Candida
Een kleine meta-analyse, 4 studies, 254 kinderen met autisme, vond vaker Candida albicans. De odds lagen ongeveer zeven keer hoger. Een latere sequencingstudie zag geen algemene overgroei, wel een kleine subgroep met veel C. albicans en hogere ernstscores. Aanwezigheid is niet hetzelfde als oorzaak. Antibiotica, suiker en een eenzijdig dieet voeden gist. Een kuur die autisme wegneemt, is niet aangetoond.
Zware metalen
Reviews tot 2024 en 2025 vinden gemiddeld meer lood, kwik, cadmium en arseen in haar en bloed van kinderen met autisme. Een meta-analyse van lood vond hogere waarden in bloed en haar, niet in urine. De conclusie van die reviews is steeds dezelfde: associatie, geen causaal bewijs. Studies spreken elkaar tegen, het meetmateriaal verschilt, en een haar-test van een webshop is geen klinische bepaling. Chelatie als behandeling van autisme is niet onderbouwd en kan schadelijk zijn.
PANS, Lyme, auto-immuun
PANS is een eigen beeld: acuut begin van dwang of eetweigering, plus angsten, tics of een terugval, na uitsluiting van andere ziektes. De American Academy of Pediatrics noemt het in 2025 een waarschijnlijk geldige diagnose, zonder biomarker en zonder plek in de DSM of de ICD. Autisme komt voor als comorbiditeit, niet als hetzelfde. Het onderscheid is het tempo. PANS komt in dagen. Autisme bouwt zich op over maanden, vaak al zichtbaar in het tweede jaar.
Lyme wordt genoemd als een van de mogelijke triggers van zo’n acuut beeld, naast streptokokken. Dat is een infectie die je aantoont met serologie en een verhaal, niet met een lijst op een foto. Een kind met autisme heeft niet dus Lyme.
Auto-immuun encefalitis, antistoffen tegen de hersenen, kan op autisme lijken en is behandelbaar. Dat is zeldzaam, en het hoort in het ziekenhuis, met liquor en MRI, niet in een supplementenprotocol.
Ontsteking vóór de geboorte
Dit is het stevigste spoor dat er “iets achter” kan zitten, en het gaat niet over het kind van nu. Infectie, auto-immuunziekte of fors overgewicht bij de moeder tijdens de zwangerschap hangt samen met een iets hoger risico op autisme bij het kind. Dierstudies laten zien dat cytokinen het foetale brein kunnen sturen. Nieuwere, genetisch gecorrigeerde studies trekken een deel van dat effect weer leeg: infecties clusteren in families, en een deel van het verband is erfelijk, niet de koorts zelf. Een verhoogd risico is geen verklaring voor een individueel kind.
Histamine, schimmel, parasieten, reflexen
Histamine-intolerantie en mestcelactivatie worden in ouderfora vaak genoemd. Gecontroleerd onderzoek dat dit autisme veroorzaakt, is er niet. Schimmel in huis is een echte blootstelling bij vochtige woningen. Een causaal pad naar autisme is niet aangetoond. Parasieten als verklaring voor autisme komen uit de functionele hoek. In de pediatrische literatuur is dat geen standaardbevinding, en een ontlastingsonderzoek op wormen is iets anders dan een kuur uit een webshop. Achtergebleven primitieve reflexen zijn een observatie uit de kinderfysiotherapie. Ze komen voor bij verschillende ontwikkelingsbeelden. Ze verklaren het autisme niet.
Wat er wél achter kan zitten, zonder de lijst
Drie dingen zijn medisch en horen niet op een Instagram-lijst.
Een genetisch syndroom. Fragile X, tubereuze sclerose, sommige metabole ziekten. Een trio-WES sluit de bekende panelen uit, niet elke toekomstige vondst. Bij Tony was het panel leeg.
Een behandelbare encefalitis of een epileptisch beeld. Zeldzaam. Past bij een terugval in dagen, niet bij een langzaam verhaal vanaf de babymaanden.
Een darm die pijn doet, los van de oorzaak van het autisme. Dat verandert slaap, energie en drift. Het maakt het autisme niet ongedaan.
Wat dit voor Tony wel en niet zegt
Zijn buik past bij de onderzoekslijn die wél iets vindt: vaker maag-darmklachten, een andere flora bij een deel van de kinderen, soms gist in een subgroep. Zijn nachten en de natte ontlasting horen daar. De betere weken op bottenbouillon passen bij “de darm kalmeert”, niet bij “het autisme is een infectie”.
PANS past slecht. Geen acuut begin. Geen tics als hoofdbeeld. Lyme, schimmel en parasieten zijn niet onderzocht en ook niet waarschijnlijk gemaakt door het WKZ. Zware metalen zijn niet geprikt. Een haar-test voegt daar weinig aan toe.
De lijst is een verkooppunt. Reageer met een codewoord, en je komt in e-books en consulten. Dat maakt de onderwerpen niet onzin. Het maakt elf namen op één foto geen uitslag.
Elk kind is anders. Dit is geen diagnose en geen medisch advies. We zijn nog volop in ontdekking.
Bronnen
Sandin e.a., JAMA, 2017. Heritability van autisme, 83 procent. BioScience Trends, 2024. Meta-analyse darmflora, 28 studies. Nature Neuroscience, 2023. Multi-omics darm-brein. Broer-zuscontrole haalt het patroon weg. Frontiers in Neuroscience, 2025. Review darmflora, 64 studies. Molecular Autism, 2024. Meta-analyse calprotectine en lactoferrine, geen groepsverschil. Meta-analyse Candida albicans, 2023. Vier studies. Gut mycobiota, 2024. Candida alleen in een subgroep gekoppeld aan hogere ernst. SN Comprehensive Clinical Medicine, 2025. Review zware metalen. Associatie, geen causaliteit. Biological Trace Element Research, 2022. Meta-analyse lood. Pediatrics, AAP, 2025. Clinical report PANS. Biological Psychiatry, 2025. Maternale immuunactivatie en causaliteit.