Tijdens onze zoektocht naar wat Tony kan helpen, komen we steeds weer uit bij onderzoeken, medische dossiers, gesprekken met artsen, andere ouders en artikelen over autisme. We lezen over de medische kant van autisme, over zwangerschap, voeding, infecties, vaccinaties en de eerste levensjaren. Soms vinden we iets waarvan we denken: dit is interessant.
In dit verhaal delen we wat we tegenkomen, wat ons opvalt en hoe we dat terugzien bij Tony. We proberen daarbij steeds duidelijk te maken wat onderzoek daadwerkelijk laat zien en wat vooral een theorie of onze eigen gedachte is. Dit is geen medisch advies. Wij zijn ouders, geen artsen. Veranderingen in voeding, medicatie of vaccinaties bespreken we altijd met een huisarts, kinderarts, verloskundige of andere behandelaar.
Het begon met één opmerking
Gisteren zaten we met vrienden uit Duitsland in een videogesprek. Zij hebben zelf een dochter en spreken veel andere ouders. We vertelden over onze website. Over voeding. Over het feit dat autisme steeds vaker wordt gezien. En natuurlijk kwam ook het nieuws uit Amerika over paracetamol tijdens de zwangerschap ter sprake. Toen zei onze Duitse bevriende ouder iets wat bij ons bleef hangen:
Het zal waarschijnlijk niet één factor zijn. Het is eerder alles bij elkaar.
Die zin bleef hangen, omdat dat eigenlijk precies is waar wij zelf steeds meer op uitkomen. Misschien gaat het niet om één gebeurtenis. Niet om één vaccin, één medicijn of één virus. Misschien gaat het om een combinatie van aanleg, timing, omstandigheden en de manier waarop een lichaam daarop reageert. Dat betekent niet dat we nu weten waardoor Tony autisme heeft gekregen. Dat weten we niet. Maar het maakt ons wel nieuwsgierig naar wat er rondom zijn zwangerschap en zijn eerste levensjaren is gebeurd. Alexandra is tijdens de zwangerschap van Tony ernstig ziek geweest door corona. Ze heeft ook een coronavaccinatie gehad tijdens de zwangerschap. Achteraf zijn dat gebeurtenissen waarvan we ons afvragen wat ze betekenen. Niet om iemand de schuld te geven. We willen alleen weten wat er daadwerkelijk bekend is. Wat onderzoek wel laat zien. En vooral ook wat onderzoek níét laat zien.
De ontwikkeling begint al vóór de geboorte
De hersenen van een kind ontwikkelen zich al heel vroeg in de zwangerschap. Cellen worden aangemaakt, verplaatsen zich, specialiseren zich en vormen verbindingen. Ook later in de zwangerschap en na de geboorte gaat die ontwikkeling door.
Onderzoek naar autisme wijst daarom steeds vaker naar de periode vóór de geboorte als een belangrijke fase. Dat betekent niet dat autisme dan ook door één gebeurtenis tijdens de zwangerschap ontstaat. Autisme heeft een sterke genetische component en wordt gezien als een complexe, multifactoriele neuro-ontwikkelingsstoornis. Genetische aanleg en omgevingsfactoren kunnen elkaar beïnvloeden.* PubMed Central (PMC)+1
Dat vinden wij een belangrijk verschil.
Er is een groot verschil tussen: “Dit kan een risicofactor zijn.” en: “Dit heeft autisme veroorzaakt.”
Het eerste kan uit onderzoek naar voren komen. Het tweede kun je meestal niet zomaar zeggen. In onderzoek komen verschillende omstandigheden tijdens de zwangerschap terug als mogelijke risicofactoren, bijvoorbeeld infecties of koorts, zwangerschapsdiabetes, overgewicht en bepaalde omgevingsfactoren. Maar ook daar geldt: het zijn geen losse oorzaken. De meeste kinderen die met zo'n factor te maken krijgen, ontwikkelen geen autisme. Springer
Daarom vinden wij het idee van één schuldige steeds minder logisch.
Niet één knop, maar misschien een combinatie
Misschien is het beter om autisme niet te zien als een knop die door één gebeurtenis wordt aangezet. Het kan ingewikkelder zijn. Aanleg kan een rol spelen. De ontwikkeling van de hersenen kan op bepaalde momenten extra gevoelig zijn. Een infectie kan het immuunsysteem activeren. Andere omstandigheden kunnen daar misschien bovenop komen.
Het kan gaan om de combinatie van timing, ernst, duur, aanleg en de manier waarop het lichaam reageert. Dat betekent niet dat we achteraf alles aan elkaar kunnen knopen. We moeten juist oppassen dat we dat niet doen. Want als je achteraf naar een kind kijkt dat autisme heeft, kun je gemakkelijk allerlei gebeurtenissen uit het verleden met elkaar verbinden. Dat betekent nog niet dat die gebeurtenissen de oorzaak waren.
Voor ons geeft het daarom meer rust om te zeggen: We weten het niet precies. Maar we willen wel begrijpen wat er mogelijk heeft meegespeeld.
Paracetamol tijdens de zwangerschap
In september 2025 kwam in Amerika veel nieuws over paracetamol tijdens de zwangerschap. De Amerikaanse FDA startte toen een traject voor een mogelijke wijziging van de waarschuwingen op het etiket, omdat sommige onderzoeken een verband hadden gevonden tussen paracetamolgebruik tijdens de zwangerschap en latere diagnoses zoals autisme en ADHD. Tegelijkertijd benadrukte de FDA zelf dat een oorzakelijk verband niet was bewezen. U.S. Food and Drug Administration
Dat nieuws maakte veel los. Maar daarna kwamen er ook onderzoeken die juist geruststellender waren.
Een belangrijke Zweedse studie uit 2024 gebruikte onder andere een vergelijking tussen broers en zussen. Daarmee konden onderzoekers beter rekening houden met factoren die binnen een gezin worden gedeeld, zoals genetische aanleg. In die analyses verdween het eerder gevonden verband grotendeels. In januari 2026 verscheen vervolgens een grote systematische review en meta-analyse in The Lancet Obstetrics, Gynaecology & Women's Health. Daarin werden 43 studies bekeken. In de sterkere sibling-comparison-onderzoeken werd geen verhoogd risico gevonden op autisme, ADHD of een verstandelijke beperking. De onderzoekers concludeerden dat de huidige gegevens geen klinisch belangrijk verhoogd risico laten zien bij gebruik van paracetamol zoals voorgeschreven. ScienceDirect+1
Ook ACOG, de Amerikaanse beroepsvereniging voor gynaecologen, bleef in 2025 bij het standpunt dat paracetamol tijdens de zwangerschap gebruikt kan worden wanneer dat nodig is, in de laagst werkzame dosering en zo kort mogelijk. Zij benadrukken dat de huidige stand van het onderzoek geen oorzakelijk verband met autisme aantoont. ACOG+1
De FDA vermeldt inmiddels zelf dat er tot nu toe geen duidelijk bewijs is dat juist gebruik van paracetamol tijdens de zwangerschap ontwikkelingsproblemen veroorzaakt. U.S. Food and Drug Administration
We kunnen niet zeggen dat paracetamol autisme veroorzaakt. En als Alexandra het tijdens de zwangerschap heeft gebruikt, willen we daar achteraf ook geen schuldgevoel van maken. We willen vooral eerlijk zijn over wat er is gebeurd en wat de wetenschap daar nu over zegt.
Corona tijdens de zwangerschap
Bij corona ligt het ingewikkelder. Daar is het onderzoek niet helemaal eensgezind over. Een Amerikaanse studie van Mass General Brigham volgde ruim 18.000 kinderen. Bij kinderen van moeders die tijdens de zwangerschap corona hadden gehad, werd tot de leeftijd van drie jaar vaker een neuro-ontwikkelingsdiagnose geregistreerd. Na correctie voor verschillende factoren bleef een verhoogde kans bestaan. Het effect was het sterkst bij infectie in het derde trimester en bij jongens. De onderzoekers benadrukken tegelijkertijd dat het absolute risico voor individuele kinderen nog steeds relatief laag was. Mass General Brigham+1
Maar daar staat ander onderzoek tegenover. Een zeer grote Noorse studie die in september 2026 verscheen, onderzocht 204.663 kinderen. Daarin werd over het algemeen geen verhoogd risico gevonden op autisme of andere neuro-ontwikkelingsstoornissen na corona tijdens de zwangerschap. In een specifieke analyse uit de vroege pandemie werd wel een verhoogd risico op spraak- en taalproblemen gezien. De onderzoekers benadrukken dat dit verder onderzocht moet worden. JAMA Network
Dat verschil vinden wij belangrijk om te benoemen. We kunnen dus niet schrijven: “Corona tijdens de zwangerschap veroorzaakt autisme.” Maar we kunnen ook niet doen alsof er helemaal niets onderzocht wordt. Er zijn aanwijzingen dat een flinke infectie of sterke immuunreactie tijdens de zwangerschap invloed kan hebben op de ontwikkeling van een ongeboren kind. Dat onderzoek gaat overigens niet alleen over corona. Ook bij andere infecties tijdens de zwangerschap wordt hier al langer naar gekeken. Springer
En Alexandra was tijdens haar zwangerschap echt ziek. Daarom willen we uit haar dossier nog precies achterhalen wanneer ze corona had, hoe ernstig het was, of ze koorts had en in welk stadium van de zwangerschap dit gebeurde. Niet om daarmee te bewijzen dat we de oorzaak hebben gevonden. Maar omdat we willen weten wat er daadwerkelijk is gebeurd.
En de coronavaccinatie?
Dat is weer een ander verhaal. Een infectie en een vaccinatie kun je niet zomaar op één hoop gooien. Onderzoek naar coronavaccinatie tijdens de zwangerschap heeft tot nu toe geen aanwijzingen laten zien voor extra ontwikkelingsproblemen bij het kind in de eerste anderhalf jaar.
Een prospectieve studie van ruim 2.000 kinderen vond geen verschil in ontwikkelingsscreenings op 12 en 18 maanden tussen kinderen die tijdens de zwangerschap aan een coronavaccinatie waren blootgesteld en kinderen die dat niet waren. JAMA Network
Ook een grote Zweeds-Noorse studie met bijna 200.000 kinderen vond geen verhoogd risico op ernstige nadelige uitkomsten bij pasgeborenen na mRNA-coronavaccinatie tijdens de zwangerschap. PubMed Central (PMC)
Dat betekent niet dat we alles al weten. De langetermijngegevens over de ontwikkeling tot de schoolleeftijd zijn beperkter. Maar op basis van het huidige onderzoek kunnen wij niet zeggen dat Alexandra's coronavaccinatie de oorzaak van Tony's autisme is.
We schrijven het wel op. Omdat het gebeurd is.
Voeding en de GAPS-theorie
Een ander onderwerp waar we tegenaan liepen, is voeding vóór de zwangerschap. Dr. Natasha Campbell-McBride, bekend van het GAPS-programma, stelt dat de gezondheid van de darmflora van de moeder vóór de zwangerschap belangrijk kan zijn voor de gezondheid van het kind. Zij adviseert vanuit haar theorie om al één tot twee jaar vóór de conceptie aan de darmgezondheid te werken.
Dat is haar theorie. Er is geen stevig klinisch bewijs dat een GAPS-dieet vóór de zwangerschap autisme bij een kind voorkomt. GAPS zelf is maar beperkt onderzocht en er zijn geen goede klinische onderzoeken die aantonen dat deze aanpak autisme kan voorkomen. PubMed Central (PMC)
Toch vinden wij voeding vóór en tijdens de zwangerschap wel interessant. Niet omdat we denken dat een bepaald dieet autisme kan voorkomen, maar omdat goede voeding natuurlijk belangrijk is voor de groei en ontwikkeling van een kind.
Een recente gerandomiseerde studie uit Ecuador liet bijvoorbeeld zien dat een gevarieerder voedingspatroon tijdens de zwangerschap invloed kan hebben op de groei van bepaalde hersenstructuren van de foetus. De onderzoekers onderzochten geen autisme en het onderzoek bewijst dus niet dat voeding autisme voorkomt. Het laat wel zien dat voeding tijdens de zwangerschap biologisch relevant kan zijn voor de ontwikkeling van de foetus. Jove Visualize
Dat vinden we interessant. En tegelijkertijd kijken we hier achteraf ook naar. Wij volgden destijds geen GAPS. We wisten er simpelweg niets van. Achteraf kun je daar gemakkelijk schuldgevoel bij krijgen. Dat willen we niet. We hadden toen de kennis niet die we nu hebben. En zelfs als we die kennis wel hadden gehad, weten we nog steeds niet of het iets aan Tony's ontwikkeling had veranderd.
Vaccinaties in het eerste levensjaar
Ook vaccinaties kwamen in ons gesprek ter sprake. Onze vrienden vertelde dat een arts — een internist, niet uit Duitsland — voor háár kind om in het eerste levensjaar niet te vaccineren. Waarom precies, en of daar een medische reden of een bijzondere achtergrond bij zat, weten we niet.
Wij hebben voor Tony het Nederlandse Rijksvaccinatieprogramma opgevolgd. Voor Tony, die in april 2023 werd geboren, gold destijds het Nederlandse schema met in principe vaccinaties rond 3, 5 en 11 maanden en op 14 maanden de BMR- en MenACWY-vaccinatie. Bij bepaalde kinderen, bijvoorbeeld wanneer de moeder tijdens de zwangerschap geen kinkhoestvaccinatie had gehad, was er een extra DKTP-Hib-HepB-prik rond 2 maanden. RIVM+1
Het schema is inmiddels aangepast voor kinderen die vanaf 2024 zijn geboren. Daarom willen we Tony's vaccinaties niet achteraf invullen op basis van een algemeen schema. We willen gewoon in zijn gele boekje kijken.
- Wat heeft hij precies gehad?
- Op welke datum?
- En welke vaccinaties waren dat?
Dat willen we hier later aanvullen. Niet omdat we daarmee willen bewijzen dat een vaccinatie autisme heeft veroorzaakt. Groot onderzoek en recente beoordelingen vinden daar geen bewijs voor. De WHO concludeerde in haar meest recente uitgebreide beoordeling opnieuw dat de beschikbare kwalitatief goede onderzoeken geen oorzakelijk verband tussen vaccinaties en autisme ondersteunen. World Health Organization+1 Maar als we proberen het hele verhaal van Tony te begrijpen, hoort zijn medische geschiedenis daar wel bij.
Als we alles naast elkaar leggen
Wanneer we de zwangerschap van Tony nu opnieuw bekijken, zien we verschillende dingen.
- Alexandra heeft tijdens de zwangerschap corona gehad.
- Ze heeft een coronavaccinatie gehad.
- We hadden ons vóór de zwangerschap niet verdiept in de GAPS-theorie of andere ideeën over voeding en darmgezondheid.
- En Tony had vanaf het begin buikklachten en liet al vroeg kenmerken zien die achteraf passen bij zijn autisme.
Dat is een verhaal. Maar het is geen bewijs van oorzaak en gevolg. Dat onderscheid willen we juist blijven maken. Want als we één van deze gebeurtenissen aanwijzen als dé oorzaak, doen we alsof we iets weten wat we helemaal niet weten. Misschien heeft één van deze dingen een rol gespeeld.
Misschien geen enkele. Misschien gaat het om een combinatie van genetische aanleg en verschillende omstandigheden. Misschien zijn er factoren waar we helemaal nog niets van weten. En misschien zullen we dat nooit precies kunnen achterhalen.
Wat wij hier vooral uit meenemen
De eerste periode van de ontwikkeling van een kind is bijzonder belangrijk. Dat betekent niet dat ouders tijdens een zwangerschap bang moeten zijn voor alles wat er kan gebeuren. Wel dat infecties, koorts, voeding en medicijngebruik serieus genomen mogen worden en dat overleg met een zorgverlener belangrijk is.
- Over paracetamol zijn we door het recente onderzoek een stuk geruster geworden. De beste recente onderzoeken laten geen overtuigend bewijs zien dat juist gebruik tijdens de zwangerschap autisme veroorzaakt. ScienceDirect+1
- Over corona tijdens de zwangerschap blijft het beeld gemengd. Sommige onderzoeken vinden een verhoogd risico op bepaalde ontwikkelingsproblemen, andere grote onderzoeken vinden dat niet. Dat betekent vooral dat er meer onderzoek nodig is.
- Over coronavaccinatie tijdens de zwangerschap zien we op dit moment geen aanwijzingen voor extra neuro-ontwikkelingsproblemen in de eerste anderhalf jaar, maar langere follow-up blijft belangrijk. JAMA Network
- Over voeding vinden we het logisch om gezond en gevarieerd te eten, maar we willen niet doen alsof een bepaald dieet autisme kan voorkomen.
- En over vaccinaties willen we vooral feitelijk blijven: noteren wat Tony heeft gehad en wanneer, zonder daar achteraf automatisch een oorzaak van te maken.
Misschien is dat uiteindelijk wel de belangrijkste les voor onszelf.
Niet zoeken naar één schuldige.
Maar het hele verhaal bekijken.
- Wat gebeurde er vóór de zwangerschap?
- Wat gebeurde er tijdens de zwangerschap?
- Wat gebeurde er rond zijn geboorte?
- Wat gebeurde er in zijn eerste maanden en jaren?
En wat weten we daar vandaag, met de kennis van nu, eigenlijk over? Wij blijven zoeken. Niet om het verhaal mooier te maken. Niet om iemand de schuld te geven. Maar om het verhaal zo eerlijk en kloppend mogelijk te maken.
Bronnen
- Courchesne, Gazestani & Lewis – Prenatal Origins of ASD: The When, What, and How of ASD Development (2020). PubMed Central (PMC)
- Love e.a. – Prenatal environmental risk factors for autism spectrum disorder and their potential mechanisms, BMC Medicine (2024). Springer
- FDA – informatie over paracetamol en zwangerschap, september 2025. U.S. Food and Drug Administration+1
- ACOG – Acetaminophen Use in Pregnancy and Neurodevelopmental Outcomes (2025). ACOG
- D'Antonio e.a. – Prenatal paracetamol exposure and child neurodevelopment: a systematic review and meta-analysis, The Lancet Obstetrics, Gynaecology & Women's Health (2026). ScienceDirect
- Shook e.a. – Neurodevelopmental Outcomes of 3-Year-Old Children Exposed to Maternal SARS-CoV-2 Infection in Utero, Obstetrics & Gynecology (2026). PubMed Central (PMC)
- Magnus e.a. – Prenatal COVID-19 Exposure and Neurodevelopmental and Neurological Disorders in Children, JAMA Network Open (2026). JAMA Network
- Jaswa e.a. – In Utero Exposure to Maternal COVID-19 Vaccination and Offspring Neurodevelopment at 12 and 18 Months, JAMA Pediatrics (2024). JAMA Network
- Norman e.a. – Neonatal Outcomes After COVID-19 Vaccination in Pregnancy, Zweden/Noorwegen. PubMed Central (PMC)
- Iannotti e.a. – Pregnancy diet based on ancestral patterns increases growth in subcortical fetal brain regions, PNAS (2026). Jove Visualize
- WHO – Vaccines, thimerosal and autism spectrum disorder: evidence review 2010–2025 (2026). World Health Organization
- RIVM – informatie over het Rijksvaccinatieprogramma en het schema voor kinderen geboren vóór 2024. RIVM+1